Stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki

Czym jest stopień niepełnosprawności

Stopień niepełnosprawności to urzędowa ocena tego, jak bardzo stan zdrowia ogranicza Twoją zdolność do pracy i samodzielnego funkcjonowania. Ustawa przewiduje trzy stopnie: znaczny, umiarkowany i lekki. Orzeczenie o stopniu jest podstawą do ulg i uprawnień z wielu innych ustaw – od prawa pracy po świadczenia rodzinne.

Stopień ustala się osobom, które ukończyły 16 lat. Młodsze dzieci otrzymują orzeczenie o niepełnosprawności dziecka, w którym stopnia się nie określa.

Porównanie stopni

	Znaczny	Umiarkowany	Lekki
Istota	niezdolność do samodzielnej egzystencji, stała lub długotrwała opieka	czasowa lub częściowa pomoc innych osób	istotnie obniżona zdolność do pracy lub ograniczenia możliwe do skompensowania
Maksymalny czas pracy	7 h dziennie, 35 h tygodniowo	7 h dziennie, 35 h tygodniowo	8 h dziennie, 40 h tygodniowo
Dodatkowy urlop 10 dni	tak	tak	nie
Zwolnienie na turnus (do 21 dni)	tak	tak	nie
Zasiłek pielęgnacyjny	tak	tylko gdy niepełnosprawność powstała przed 21. rokiem życia	nie (chyba że po 75. roku życia)
Karta parkingowa	przy znacznie ograniczonej możliwości samodzielnego poruszania się	tylko przy symbolu 04-O, 05-R, 07-S lub 10-N i ograniczonym poruszaniu się	nie
Odpowiednik orzeczenia ZUS	całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji	całkowita niezdolność do pracy	częściowa niezdolność do pracy

Każdy stopień opisujemy szczegółowo na osobnej stronie – kliknij nagłówek kolumny.

Kto wydaje orzeczenie

Orzekają zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności:

• powiatowy (miejski) zespół – pierwsza instancja,
• wojewódzki zespół – druga instancja.

Właściwy jest zespół według miejsca stałego pobytu. Wniosek składa osoba zainteresowana albo jej przedstawiciel ustawowy, a za ich zgodą także ośrodek pomocy społecznej lub centrum usług społecznych. Do wniosku dołącza się zaświadczenie lekarskie z opisem stanu zdrowia i dokumentację medyczną.

Zespół bierze pod uwagę nie tylko diagnozę, ale też wiek, wykształcenie, zawód, możliwości leczenia i rehabilitacji oraz ograniczenia w codziennym życiu.

Co oprócz stopnia zawiera orzeczenie

• Symbol przyczyny niepełnosprawności – najwyżej trzy. Ich znaczenie wyjaśniamy w przewodniku po symbolach niepełnosprawności.
• Datę powstania niepełnosprawności i ustalonego stopnia.
• Okres ważności – na stałe albo na czas określony.
• Wskazania, m.in. do odpowiedniego zatrudnienia, szkolenia, terapii zajęciowej, zaopatrzenia w sprzęt, korzystania ze wsparcia środowiskowego, konieczności stałej lub długotrwałej opieki oraz do karty parkingowej.

To właśnie wskazania – a nie sam stopień – często otwierają drogę do konkretnych ulg. Warto czytać je uważnie.

Na jak długo wydaje się orzeczenie

Stopień orzeka się na stałe, gdy według wiedzy medycznej stan zdrowia nie rokuje poprawy, albo na czas określony, gdy poprawa jest możliwa. Przy potwierdzonej rzadkiej chorobie genetycznej o jednorodnym i niezmiennym przebiegu albo zespole Downa orzeczenie czasowe wydaje się na co najmniej 7 lat.

Wniosek o kolejne orzeczenie możesz złożyć najwcześniej 2 miesiące przed upływem ważności. Jeśli zrobisz to w okresie ważności, dotychczasowe orzeczenie obowiązuje do wydania nowego, ale nie dłużej niż do końca szóstego miesiąca po dacie jego ważności. Przy zmianie stanu zdrowia możesz wystąpić o nowe orzeczenie w każdej chwili.

Orzeczenia ZUS a stopnie niepełnosprawności

Orzeczenia lekarza orzecznika ZUS są traktowane na równi ze stopniem niepełnosprawności:

• całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji albo sama niezdolność do samodzielnej egzystencji → stopień znaczny,
• całkowita niezdolność do pracy → stopień umiarkowany,
• częściowa niezdolność do pracy oraz celowość przekwalifikowania → stopień lekki.

Osoba z takim orzeczeniem może poprosić powiatowy zespół o orzeczenie o wskazaniach do ulg i uprawnień. Stopień ustala się wtedy na podstawie orzeczenia ZUS, a zespół dodaje wskazania. Od tego orzeczenia nie przysługuje odwołanie.

Stopień a świadczenie wspierające

Świadczenie wspierające nie zależy wprost od stopnia. Przyznaje się je na podstawie odrębnej decyzji wojewódzkiego zespołu ustalającej poziom potrzeby wsparcia w skali od 0 do 100 punktów. Świadczenie przysługuje osobom od 18. roku życia przy wyniku od 70 do 100 punktów, a jego wysokość rośnie wraz z liczbą punktów. O ustalenie potrzeby wsparcia mogą wystąpić osoby z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności lub z równoważnym orzeczeniem ZUS.

Nie zgadzasz się z orzeczeniem?

Masz 14 dni od doręczenia na odwołanie do wojewódzkiego zespołu. Cały tryb, łącznie z drogą do sądu, opisujemy w poradniku odwołanie od orzeczenia o niepełnosprawności.